ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΜΑΣΤΟΓΡΑΦΙΑ

Οι ακτίνες Χ έχουν την ικανότητα να διαπερνούν το ανθρώπινο σώμα. Περνώντας, όμως,  μέσα απ’ αυτό απορροφώνται σε άλλοτε άλλο βαθμό από τα διάφορα συστατικά του και έτσι όταν φτάνουν πάνω σε μία ειδική φωτογραφική πλάκα, έχουν την ιδιότητα να αφήνουν πάνω της το αποτύπωμα των ιστών έτσι όπως διαμορφώθηκαν από το διαφορετικό βαθμό απορρόφησης τους στην πορεία τους μέσα στο σώμα. Δηλαδή αν πέρασαν μέσα από έναν ιστό που δεν απορροφά καθόλου την ακτινοβολία, τότε αυτή θα πέσει πάνω στη φωτογραφική πλάκα και θα την «κάψει» , θα την μαυρίσει. Όταν όμως οι ακτίνες στο δρόμο τους συναντούν ένα όργανο που δεν τις αφήνει να περάσουν, τις συγκρατεί, τότε στη φωτογραφική πλάκα η περιοχή και το σχήμα του οργάνου θα φανεί λευκό (αφού η πλάκα δεν θα έχει  “ερεθιστεί” από τις ακτίνες). Ανάμεσα στα δύο αυτά άκρα υπάρχει μία ποικιλία διαφορετικών ποσοστών απορρόφησης των ακτινών, γεγονός που δίνει την ευκαιρία να “φωτογραφηθεί” καλύτερα το εσωτερικό του σώματος. Σ’ αυτή την ιδιότητα των ακτινών Χ στηρίζονται οι ακτινολογικές εξετάσεις που χρησιμοποιούνται στην ιατρική (όπως π.χ. η ακτινογραφία θώρακος).

Στο παράδειγμα της ακτινογραφίας θώρακος διακρίνονται καθαρά η κλείδα, οι πλευρές και οι σπόνδυλοι, που απορροφούν τις ακτίνες, ενώ η καρδιά που έχει αρκετό πάχος, αλλά άλλη σύσταση  συγκρατεί ένα ποσοστό ακτινοβολίας δίνοντας μια πιο αχνή εικόνα στην πλάκα. Στα πνευμόνια που υπάρχει αέρας, οι ακτίνες περνούν ανεπηρέαστες και έτσι μαυρίζουν την φωτογραφική πλάκα. Το μόνο που διακρίνεται από τον πνευμονικό ιστό είναι στοιχεία που έχει με παχύτερο υπόστρωμα(π.χ. βρόγχοι). Το δέρμα και το λίπος ελάχιστα συγκρατούν την ακτινοβολία, και για αυτό  αχνοφαίνονται στην εικόνα.

Η διαδικασία, «φωτογράφησης» του εσωτερικού του ανθρωπίνου σώματος με ακτίνες Χ μοιάζει, σε γενικές γραμμές, με αυτήν που χρησιμοποιείται στα ειδικά  μηχανήματα που υπάρχουν στις εξόδους αναχώρησης των αεροδρομίων και με τα οποία οι αστυνομικοί «βλέπουν» το τι υπάρχει μέσα στις τσάντες των επιβατών που πρόκειται να ταξιδέψουν χωρίς να χρειαστεί να τις ανοίξουν.

Η μαστογραφία είναι η  ακτινολογική απεικόνιση του  περιεχομένου του στήθους. Πραγματοποιείται από ένα ειδικά κατασκευασμένο μηχάνημα το οποίο διαθέτει ειδική πηγή εκπομπής ακτίνων Χ σε χαμηλές δόσεις, οι οποίες διαπερνούν το στήθος – που έχει τοποθετηθεί σε ειδική θέση – και καταλήγουν σε ένα ειδικό για την εξέταση φιλμ (υψηλής αντίθεσης και ευκρίνειας), με αποτέλεσμα να παραχθεί [εκτυπωθεί ] πάνω σ’ αυτό σε μαυρόασπρη εικόνα το εσωτερικό των μαστών. Τα τελευταία χρόνια αυτή η «φωτογραφική» πλάκα έχει αντικατασταθεί από ευαίσθητους υποδοχείς που μετατρέπουν την ακτινοβολία που δέχονται σε ηλεκτρονικά σήματα, τα οποία με ειδικό μηχανισμό αναπαράγουν την «φωτογράφηση» ηλεκτρονικά (Ψηφιακή ή ψηφιοποιημένη μαστογραφία).

Οι διάφοροι ιστοί από τους οποίους αποτελούνται οι μαστοί (δες “εσωτερική κατασκευή μαστών”) έχουν διαφορετική σύσταση, γι’ αυτό και απορροφούν (συγκρατούν)  άλλος πολύ και άλλος λιγότερο την ακτινοβολία όταν αυτή διέρχεται μέσω αυτών. Έτσι όταν μία περιοχή έχει πυκνό ιστό, τότε αυτή απορροφά περισσότερη ακτινοβολία και αυτό έχει ως αποτέλεσμα να καταλήγει στο ακτινογραφικό φιλμ, στη θέση που αντιστοιχεί στη συγκεκριμένη περιοχή , μικρότερη ποσότητα ακτινοβολίας. Οι ιστοί που συγκρατούν μεγάλες ποσότητες ακτινοβολίες λέγονται ακτινοσκιεροί και φαίνονται στην επιφάνεια του φιλμ ως άσπρες περιοχές (άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο έντονες).

Αντίθετα, όταν οι ακτίνες περνούν μέσα από χαλαρούς ιστούς, δεν απορροφώνται σε μεγάλο βαθμό και έτσι στις αντίστοιχες περιοχές του φιλμ ή της ψηφιακής πλάκας καταλήγει πολύ περισσότερη ποσότητα τους, με αποτέλεσμα να «ερεθιστεί» περισσότερο η με ειδικό τρόπο επιστρωμένη επιφάνεια  της ειδικής πλάκας . Αυτοί χαλαροί ιστοί λέγονται ακτινοδιαπερατοί και στο ακτινολογικό φίλμ φαίνονται ως μαύρες περιοχές (περισσότερη ή λιγότερο έντονες).

Η εικόνα του μαστού στη μαστογραφία είναι ως εκ τούτου ένα άθροισμα περιοχών και σημείων λιγότερο ή περισσότερων άσπρων και μαύρων.

Ο μαζικός αδένας και ο συνδετικός ιστός που τον στηρίζει εμφανίζονται ως άσπρες περιοχές (σε διάφορους τόνους του λευκού), ενώ οι περιοχές που αντιστοιχούν σε λίπος εμφανίζονται ως μαύρες ή γκρίζες.

Όταν στο μαστό υπάρχει κάποια αλλοίωση (βλάβη), τότε και αυτή θα επηρεάσει την ένταση της ακτινοβολίας που θα την διαπεράσει, δίνοντας ανάλογη εικόνα στο ακτινογραφικό φιλμ. Οι καλοήθεις όγκοι (όπως μία κύστη ή ένα ινοαδένωμα ) αλλά και οι κακοήθεις εμφανίζονται ως άσπρες περιοχές (ακτινολογική σκίαση). Οι εναποθέσεις ασβεστίου (αποτιτανώσεις) εμφανίζονται ως άσπρα στίγματα, με διαφορετικό μέγεθος και μορφή.

Από τις διαφορές στη μορφή, στη σύσταση και στο περίγραμμα των διαφόρων αλλοιώσεων, ο γιατρός πολλές φορές μπορεί να θέσει τη διάγνωση του, η οποία πολλές φορές χρειάζεται πρόσθετο απεικονιστικό έλεγχο (π.χ, με υπερηχογράφημα). Την τελική διάγνωση δεν την θέτει ο ακτινολόγος , ούτε ο κλινικός γιατρός, αλλά ο παθολογοανατόμος στην ιστολογική εξέταση. Για να φτάσει, όμως, έως εκεί, πρέπει να υπάρχει υπόνοια από τις απεικονιστικές βλάβες ότι κάποιο εύρημα χρήζει βιοψίας ή και αφαίρεσης.

Οι μαστοί των νεαρών γυναικών είναι πιο πυκνοί από εκείνους των γυναικών που βρίσκονται στην εμμηνόπαυση, γι’ αυτό απορροφούν μεγαλύτερη ποσότητα ακτινοβολίας και έτσι στο φιλμ αναπαράγεται μία έντονα άσπρη εικόνα (ακτινοσκιεροί μαστοί ). Αυτό δυσκολεύει την ανάδειξη ορισμένων βλαβών στη μαστογραφία, αφού η άσπρη εικόνα που τις χαρακτηρίζει μπορεί να χαθεί μέσα στο έντονο άσπρο του νεανικού, πυκνού, μαστού.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Αντίθετα στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση, όταν ο αδένας αντικαθίσταται με λίπος η εικόνα του μαστού διαβάζεται εύκολα (είναι ευκολοδιάγνωστη) από τους γιατρούς, καθώς είναι ακτινοδιαυγής, οπότε και η οποιαδήποτε μικρή αλλοίωση μπορεί εύκολα να γίνει αντιληπτή. Λιπώδεις μαστούς μπορεί να έχουν από του φυσικού τους και γυναίκες νεότερης ηλικίας. Στην παρακάτω εικόνα φαίνονται και οι δύο μαστοί να είναι λιπώδεις και επομένως ακτινοδιαυγείς.

Σε κάθε περίπτωση η μαστογραφική εικόνα του στήθους είναι ιδιαίτερη σε κάθε γυναίκα, όπως είναι και η εξωτερική εμφάνιση του.

Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για να υποβληθεί μία γυναίκα σε έλεγχο με μαστογραφία.

Ο πρώτος αφορά την περίπτωση που ο γιατρός κατά την κλινική εξέταση (ή η ίδια η γυναίκα) διαπιστώσει την ύπαρξη κάποιου προβλήματος και ζητείται η διενέργεια της μαστογραφίας για να μπορέσει να διερευνηθεί καλύτερα το τι συμβαίνει (να βοηθήσει τη διάγνωση). Σε μια τέτοια περίπτωση ομιλούμε για διαγνωστική μαστογραφία.

Ο δεύτερος λόγος αφορά την περίπτωση που  γυναίκα που δεν έχει κάποιο πρόβλημα (σύμπτωμα),  ούτε ο γιατρός ανακάλυψε κάτι (κάποιο εύρημα), αλλά  πραγματοποιεί την εξέταση για την ανακάλυψη του καρκίνου σε πρωϊμότερο (προκλινικό όπως λέγεται) στάδιο. Σ΄ αυτήν την περίπτωση η εξέταση προσδιορίζεται ως  προληπτική μαστογραφία.

Αν η προληπτική μαστογραφία γίνεται με οργανωμένο τρόπο και αφορά ένα μεγάλο αριθμό γυναικών μιας περιοχής (π.χ. τις γυναίκες κατάλληλης ηλικίας ενός κράτους, ενός νομού, μίας συνοικίας, ενός εργοστασίου κ.λ.π.) και σ΄αυτή συμμετέχουν τουλάχιστον το 70% των κατάλληλων γυναικών και η όλη διαδικασία διεξάγεται με καθωρισμένους τρόπους, τότε αυτή η διαδικασία χαρακτηρίζεται ως προσυμπτωματικός έλεγχος πληθυσμού (screening). Επίσης συχνά χρησιμοποιείται γι΄αυτή την περίπτωση και ο όρος διαλογή. Η προσυμπτωματική ή προληπτική μαστογραφία αποτελεί σήμερα την καλύτερη δυνατότητα που έχουμε  στη διάθεση μας για να διαγνώσουμε πρώιμα (έγκαιρα) τον καρκίνο του μαστού και έτσι να αυξήσουμε την πιθανότητα αποτελεσματικότητας των θεραπειών και να μειώσουμε τη θνητότητα από αυτή την ασθένεια.

Η μελέτη της προληπτικής μαστογραφίας δεν είναι ευκολότερη, όπως νομίζουν πολλές γυναίκες, γιατί ο γιατρός “ψάχνει” στο άγνωστο να βρει “κάτι”, δεν έχει κάποιο εύρημα να διερευνήσει μ’ αυτήν. Αντίθετα στη διαγνωστική μαστογραφία  έχει τη δυνατότητα να εστίαση σε συγκεκριμένη περιοχή για να την μελετήσει καλύτερα.